Mal Rejimi Tasfiyesinde Şirket ve Kâr Payı Üzerinde Katılma Alacağı (Eşler Arası Uygulama)

1. Giriş

Türk Medeni Kanunu’nda yasal mal rejimi olarak kabul edilen edinilmiş mallara katılma rejimi, evlilik birliği süresince eşlerin emek ve katkılarının adil biçimde paylaşılmasını amaçlamaktadır. Bu rejimin tasfiyesi sırasında en çok uyuşmazlığa yol açan konuların başında, eşlerden birine ait şirket ortaklığı, şirket hisseleri ve bu hisselerden doğan kâr payları gelmektedir.

Uygulamada, şirketin kendisinin mi yoksa yalnızca kâr paylarının mı edinilmiş mal sayılacağı; şirket değer artışlarının tasfiyeye nasıl yansıtılacağı ve diğer eşin bu değerler üzerinde katılma alacağı talep edip edemeyeceği hususları önem arz etmektedir.

2. Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Temel İlkeler

TMK m.218 ve devamı hükümleri uyarınca;

Edinilmiş mallar, eşlerin evlilik süresince emek karşılığı elde ettikleri malvarlığı değerleridir.
Kişisel mallar ise evlenmeden önce sahip olunan mallar, miras ve karşılıksız kazanımlar gibi kanunda sayılan malvarlığı unsurlarıdır.

Mal rejiminin sona ermesi hâlinde, her eş diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağı hakkına sahiptir (TMK m.236).

3. Şirket Ortaklığı ve Şirket Paylarının Hukuki Niteliği

3.1. Şirket Payının Edinilmiş veya Kişisel Mal Sayılması

Şirket paylarının mal rejimi bakımından niteliği, payın ne zaman ve hangi kaynakla edinildiğine göre belirlenir:

Evlilikten önce edinilen şirket payları kural olarak kişisel maldır.
Evlilik süresince edinilen şirket payları, aksi ispat edilmedikçe edinilmiş mal kabul edilir.
Evlilikten önce kurulan veya edinilen şirkette, evlilik süresince yapılan sermaye artırımları, kural olarak edinilmiş mal niteliğindedir.

Bu ayrım, tasfiye sırasında şirket payının değerinin ne ölçüde hesaba katılacağını doğrudan etkilemektedir.

3.2. Şirket Türlerine Göre Değerlendirme

Anonim şirket, limited şirket veya şahıs şirketi ayrımı, mal rejimi tasfiyesinin esaslarını değiştirmemekle birlikte; değerleme yöntemi ve kâr payının doğuş zamanı bakımından farklılıklar yaratabilmektedir.

4. Şirket Kâr Paylarının Hukuki Niteliği

4.1. Dağıtılmış Kâr Payları

Evlilik birliği devam ederken elde edilen ve eşe fiilen ödenen kâr payları, açık biçimde edinilmiş mal niteliğindedir. Bu nedenle, mal rejiminin tasfiyesi sırasında diğer eş bu kâr payları üzerinden katılma alacağı talep edebilir.

4.2. Dağıtılmamış Kârlar (Yedek Akçeler)

Uygulamada tartışmalı olan husus, şirket bünyesinde bırakılan ve henüz dağıtılmamış kârlardır. Yargıtay içtihatlarında;

Dağıtılmamış kârların şirket malvarlığına dâhil olduğu,
Eşin doğrudan bu kârlar üzerinde ayni hak iddia edemeyeceği,
Ancak şirket payının tasfiye tarihindeki rayiç değerinin hesaplanmasında bu kârların dikkate alınması gerektiği kabul edilmektedir.

Dolayısıyla dağıtılmamış kârlar, dolaylı biçimde katılma alacağı hesabına yansır.

5. Değer Artış Payı ve Katılma Alacağı Ayrımı

Eşlerden birinin kişisel malı olan şirkete, diğer eşin veya evlilik birliğinin emek ve katkılarıyla değer kazandırılması hâlinde değer artış payı alacağı (TMK m.227) gündeme gelebilir.

Buna karşılık;

Şirket payının edinilmiş mal sayılması durumunda katılma alacağı,
Şirket payının kişisel mal olması ancak evlilik süresince değer kazanması durumunda değer artış payı alacağı söz konusu olur.

Bu ayrım, talep türü ve hesaplama yöntemi bakımından kritik öneme sahiptir.

6. Katılma Alacağının Hesaplanması

Şirket ve kâr payları bakımından katılma alacağı hesabında;

Şirket payının tasfiye tarihindeki gerçek (rayiç) değeri tespit edilir.
Payın kişisel mal – edinilmiş mal ayrımı yapılır.
Edinilmiş mala düşen artık değer hesaplanır.
Diğer eş, bu artık değerin yarısı oranında katılma alacağı talep edebilir.

Bu hesaplamada bilirkişi incelemesi, şirket bilanço ve gelir tabloları ile piyasa koşulları esas alınmaktadır.

7. Yargıtay Uygulaması

Yargıtay, mal rejimi tasfiyesinde şirket ve kâr paylarına ilişkin uyuşmazlıklarda şu ilkelere ağırlık vermektedir:

Şirket payı üzerinde doğrudan ortaklık hakkı tanınamaz.
Talep, ayni hak değil alacak hakkı niteliğindedir.
Dağıtılmış kâr payları edinilmiş maldır.
Dağıtılmamış kârlar, payın değerinin tespitinde dikkate alınır.

Yüksek Mahkeme, özellikle eşlerden birinin şirket faaliyetlerine fiilen emek vermesi hâlinde, hakkaniyet ilkesini gözeten değerlendirmeler yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.

8. Sonuç

Mal rejimi tasfiyesinde şirket ve kâr payları, soyut malvarlığı değerleri olmaları nedeniyle karmaşık uyuşmazlıklara yol açmaktadır. Ancak Türk Medeni Kanunu hükümleri ve Yargıtay içtihatları birlikte değerlendirildiğinde;

Şirket payının hukuki niteliği,
Kâr payının elde edilme ve dağıtılma durumu,
Eşlerin katkı ve emek ilişkisi

dikkate alınarak adil bir katılma alacağı hesabı yapılması mümkündür.

Bu çerçevede şirket ve kâr payları, mal rejimi tasfiyesinde eşler arasında hakkaniyete dayalı paylaşımın en önemli unsurlarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Makale bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki destek için iletişime geçiniz.